หลักการปฏิบัติ

บทนำ (Intro) ฟิกฮ์ (الفقه) เป็นหนึ่งในวิชาที่สำคัญของอิสลาม เนื้อหานี้อธิบายทั้งความหมายตามหลักภาษาและตามหลักศาสนา พร้อมยกหลักฐานจากอัลกุรอานและฮะดิษเพื่อแสดงให้เห็นถึงความผูกพันระหว่างฟิกฮ์กับการศรัทธา (อีหม่าน) และแสดงการจัดหมวดหมู่ข้อกำหนดทางศาสนาที่ครอบคลุมชีวิตมนุษย์ทุกด้าน — บทความนี้รักษาภาษาอาหรับและไทยไว้เพื่อความถูกต้องและความสะดวกในการอ้างอิง. 1. คำนิยามฟิกฮ์ (ความหมาย) 2. หลักฐานจากอัลกุรอานและฮะดิษ (Selected evidences) หมายเหตุ: ผู้อ่านควรอ้างอิงฉบับแปลหรือคอมเมนทารีสำหรับการอ้างอิงเชิงวิชาการเพิ่มเติม 3. ตัวอย่างปฏิบัติที่แสดงความง่ายของศาสนา (Examples) 4. ความสัมพันธ์ระหว่างฟิกฮ์กับอีหม่าน (อีหม่าน = ความศรัทธา) 5. หมวดหมู่ของฟิกฮ์ (สรุป 7 หมวดตามเนื้อหาที่ให้มา) 6. ข้อสรุปเชิงวิเคราะห์ (Conclusion / Analysis)

แหล่งที่มาของฟิกฮ์ อัลลอฮ์ทรงกำหนดบทบัญญัติทางศาสนาทั้งหมด (อะห์กามชะรีอ์) แก่ปวงบ่าวของพระองค์ เราได้กล่าวไว้แล้วว่า บทบัญญัติเหล่านี้ทั้งหมดรวมอยู่ในศาสตร์ฟิกฮ์ แหล่งที่มาของบทบัญญัติเหล่านี้มีอยู่สี่ประการ คือ อัลกุรอาน, ซุนนะฮ์, อิจญ์มาอ์ และกิยาส I. อัลกุรอานอัลกะรีม คือพระดำรัสของอัลลอฮ์ตะอาลา ถูกประทานมายังท่านนบีมุฮัมมัด (ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม) ผ่านทางวิวรณ์ เพื่อให้มนุษย์หลุดพ้นจากความมืดสู่ความสว่าง อัลกุรอานคือแหล่งหลักอันดับหนึ่งของบทบัญญัติอิสลาม เมื่อมีปัญหาใดเกิดขึ้น ก่อนอื่นเราจะอ้างอิงไปที่อัลกุรอาน หากพบคำตัดสินในอัลกุรอาน เราจะยึดถือสิ่งนั้นโดยไม่ต้องไปหาแหล่งอื่น เช่น เมื่อถามถึงคำวินิจฉัยของสุรา การพนัน และการเสี่ยงโชค เราจะเปิดอัลกุรอานแล้วพบว่าอัลลอฮ์ตรัสว่า: “บรรดาผู้ศรัทธาเอ๋ย! แท้จริงสุรา การพนัน แท่นบูชา และการเสี่ยงทายด้วยลูกศร คือความสกปรกจากการงานของชัยฏอน ดังนั้นจงหลีกเลี่ยง เพื่อว่าพวกเจ้าจะประสบความสำเร็จ” (5:90) เมื่อถามถึงการค้าขายและดอกเบี้ย เราพบว่าอัลลอฮ์ตรัสว่า: “อัลลอฮ์ทรงอนุมัติการค้าขาย และทรงทำให้ดอกเบี้ยเป็นสิ่งต้องห้าม” (2:275) เมื่อถูกถามถึงเรื่องการคลุมฮิญาบของสตรี อัลกุรอานกล่าวว่า: “จงบอกบรรดาสตรีผู้ศรัทธาให้ลดสายตาของพวกนาง รักษาความบริสุทธิ์ ไม่ให้แสดงเครื่องประดับ เว้นแต่ส่วนที่ปรากฏเองตามธรรมชาติ และให้พวกนางคลุมศีรษะให้ปิดหน้าอก…” (24:31) ดังนั้น อัลกุรอานคือแหล่งหลักอันดับหนึ่งของบทบัญญัติต่าง ๆ อย่างไรก็ตาม […]

ข้อกำหนดต่าง ๆ ว่าด้วยความสะอาด 1. ความหมายของคำว่า “เฏาะฮาเราะฮ์” (ความสะอาด) 1.1 ความหมายทางภาษา หมายถึง ความสะอาด ความบริสุทธิ์ และการปราศจากสิ่งโสโครกทั้งที่เป็นรูปธรรม เช่น และนามธรรม เช่น 1.2 ความหมายทางศาสนา หมายถึง การกระทำที่ทำให้สามารถปฏิบัติอิบาดะฮ์ได้ เช่น 2. อิสลามให้ความสำคัญกับความสะอาด อิสลามให้ความสำคัญกับความสะอาดอย่างยิ่ง ปรากฏชัดจากหลักฐานต่อไปนี้ 2.1 การใช้อาบน้ำละหมาดเป็นประจำ อัลลอฮ์ตรัสว่า (อัลมาอิดะฮ์ : 6) “โอ้บรรดาผู้ศรัทธา เมื่อพวกเจ้าจะลุกขึ้นทำละหมาดจงล้างหน้า ล้างมือถึงข้อศอกเช็ดศีรษะ และล้างเท้าถึงตาตุ่ม” 2.2 การอาบน้ำในโอกาสต่าง ๆ อัลลอฮ์ตรัสว่า “และหากพวกเจ้ามีญะนาบะฮ์ ก็จงทำความสะอาดเสีย” ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า “เป็นสิทธิของมุสลิมทุกคนที่จะต้องอาบน้ำทุก ๆ เจ็ดวันโดยล้างศีรษะและร่างกาย” 2.3 การดูแลความสะอาดส่วนบุคคล ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า “ห้าประการเป็นส่วนหนึ่งของฟิฏเราะฮ์การขลิบ การโกนขนรักแร้การตัดเล็บ การโกนหนวด” […]

ประเภทของน้ำ (อักซามุล-มิยาห์) น้ำแบ่งออกเป็น สี่ประเภท คือ ประเภทที่ 1 : สะอาดในตัวเอง ใช้ทำความสะอาดสิ่งอื่นได้ (อัฏฏอฮิร อัลมุเฏาะฮิร) คือน้ำมุฏลัก ที่ยังอยู่ในสภาพเดิมที่ถูกสร้างมา และยังคงเรียกว่าน้ำมุฏลักแม้ว่าจะมีการโยกย้ายด้วยเหตุที่น้ำอยู่นิ่งเป็นเวลานานหรือเกิดจากสาเหตุทางธรรมชาติ เช่น ดินหรือออกแร่หรือโยกย้ายด้วยสาเหตุของสถานที่ เช่น น้ำอยู่ในที่กำบังหรือน้ำไหลผ่าน เช่น น้ำที่อยู่ในแหล่งน้ำที่มีภาชนะหรือไหลผ่านดินที่มีภาชนะทั้งนี้เพราะลักษณะดังกล่าวไม่ทำให้น้ำหลุดพ้นจากความเป็นน้ำมุฏลัก หลักฐานที่แสดงว่าน้ำมุฏลักเป็นน้ำสะอาด ได้แก่ หะดีษที่รายงานโดยบุคอรีย์ (217) และผู้อื่น จากอบูฮุร็อยเราะฮ์ (ร.ฎ.) กล่าวว่ามีอาหรับชนบทคนหนึ่งลุกขึ้นปัสสาวะในมัสยิดผู้คนจึงลุกขึ้นไปห้ามเขาท่านนบี ﷺ กล่าวว่า“จงปล่อยเขาเถิด และจงเทน้ำหนึ่งถังหรือหนึ่งภาชนะลงบนปัสสาวะของเขาแท้จริงพวกท่านถูกส่งมาเพื่ออำนวยความสะดวกมิใช่ถูกส่งมาเพื่อทำให้ยากลำบาก” ประเภทที่ 2 : สะอาด ใช้ทำความสะอาดได้ แต่มีกฎรุกฮ์ให้ใช้ (อัฏฏอฮิร อัลมักรูฮ์) คือน้ำที่ถูกแดดร้อนจัด โดยมักรุกฮ์ให้ใช้น้ำนั้นภายใต้เงื่อนไขสามประการ คือ อิหม่ามชาฟิอี และอิหม่ามอุมัร ได้กล่าวจากอุมัร (ร.ฎ.) ว่า“ฉันไม่รังเกียจน้ำที่ถูกแดดเว้นแต่ในด้านการแพทย์เท่านั้น”และมีรายงานว่า น้ำถูกแดดอาจทำให้เกิดโรคผิวหนัง อย่างไรก็ตาม น้ำประเภทนี้ ยังถือเป็นน้ำมุฏลักและสามารถใช้ทำความสะอาดได้ตามหลักศาสนา ประเภทที่ 3 : […]

ประเภทของการทำความสะอาด (อันวาอุฏ-เฏาะฮาเราะฮ์) การทำความสะอาดมี 2 ประเภท คือ การทำความสะอาดปลดเปลื้องนะญิส ความหมายของนะญิส ตามหลักภาษา หมายถึง สิ่งสกปรกทุกชนิดตามหลักศาสนา หมายถึง สิ่งสกปรกที่ทำให้การละหมาดใช้ไม่ได้เช่น ปัสสาวะ เลือด เป็นต้น สิ่งที่เป็นนะญิส สิ่งที่เป็นนะญิสมีหลายชนิด ที่สำคัญ ได้แก่ 1. สุราและสิ่งที่ทำให้มึนเมา อัลลอฮ์ตรัสว่า “แท้จริงสุรา การพนัน แท่นบูชา และการเสี่ยงทายด้วยลูกศรเป็นสิ่งโสโครก”(ซูเราะฮ์อัลมาอิดะฮ์ : 90) ท่านรอซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า “สิ่งที่ทำให้มึนเมาทุกชนิดเป็นสุราและสุราทุกชนิดเป็นสิ่งต้องห้าม” 2. สุนัขและสุกร ท่านรอซูลุลลอฮ์ ﷺ กล่าวว่า “การทำความสะอาดภาชนะของคนใดคนหนึ่งเมื่อสุนัขเลียลงในภาชนะนั้นคือการล้างเจ็ดครั้ง โดยครั้งหนึ่งให้ใช้ดิน” 3. ซากสัตว์ หมายถึงสัตว์ที่ตายโดยไม่ได้เชือดอย่างถูกต้องตามหลักศาสนาอัลลอฮ์ตรัสว่า “ซากสัตว์นั้นเป็นสิ่งต้องห้ามแก่พวกเจ้า”(ซูเราะฮ์อัลมาอิดะฮ์ : 3) ซากสัตว์ถือเป็นนะญิสรวมถึงสัตว์ที่ถูกเชือดโดยการเอ่ยนามอื่นนอกจากอัลลอฮ์ ซากสัตว์ที่ได้รับการยกเว้นว่าไม่เป็นนะญิส ซากสัตว์ที่ได้รับการยกเว้นมี สามอย่าง คือ 1) ศพของมนุษย์ อัลลอฮ์ตรัสว่า “และแท้จริงเราได้ให้เกียรติแก่วงศ์วานของอาดัม”(ซูเราะฮ์อัลอิสรออ์ […]

อิสตินญาอ์ และมารยาทการทำความสะอาด การชำระภายหลังการถ่ายอุจจาระและปัสสาวะ และระเบียบต่าง ๆ ในการชำระ ความหมายของอิสติญญาอ์คือ การชำระนะญิส หรือการทำให้นะญิสออกไปจากช่องถ่าย ไม่ว่าจะเป็นปัสสาวะหรืออุจจาระ ข้อกำหนดของอิสติญญาอ์อิสติญญาอ์เป็นวาญิบ (จำเป็นต้องปฏิบัติ) ตามหลักฐานจากคำสั่งของท่านรอซูลุลลอฮ์ ﷺ ซึ่งจะได้กล่าวต่อไป สิ่งที่สามารถนำมาใช้ในการชำระ อนุญาตให้ใช้วัสดุที่สะอาด ซึ่งสามารถขจัดนะญิสออกไปได้เช่น สิ่งที่มีลักษณะแข็ง แห้ง และสามารถเช็ดนะญิสออกได้เช่น หิน กระดาษ เป็นต้น วิธีที่ดีที่สุดในการชำระคือ ใช้หินหรือวัสดุแข็งเช็ดก่อน เพื่อขจัดตัวนะญิสออกแล้วใช้น้ำล้างตามอีกครั้งหนึ่งเพราะการเช็ดจะขจัดตัวนะญิส ส่วนการใช้น้ำจะชำระคราบและร่องรอยให้หมดไป หากใช้เฉพาะน้ำก็เพียงพอเพราะน้ำสามารถขจัดทั้งตัวนะญิสและร่องรอยได้ทั้งหมด แต่ถ้าจะใช้หินหรือวัสดุอื่นแทนน้ำ มีเงื่อนไขคือ และต้องเช็ด ไม่น้อยกว่าสามครั้งหากยังไม่สะอาด ให้เพิ่มจำนวนจนกว่าจะสะอาดและนิยมให้เช็ดเป็นจำนวนคี่ เช่น 3, 5 หรือ 7 ครั้ง หลักฐานเกี่ยวกับการชำระด้วยหิน มีรายงานจาก อนัส บิน มาลิก (ร.ฎ.) ว่าท่านรอซูลุลลอฮ์ ﷺ เมื่อเข้าไปในสถานที่ขับถ่ายท่านจะนำภาชนะใส่น้ำและไม้เล็ก ๆ ติดตัวไปแล้วท่านจะใช้น้ำชำระ และจากอิบนุมัสอูด (ร.ฎ.) กล่าวว่าท่านนบี ﷺ […]

การอาบน้ำละหมาด (วุฎูอ์) ความหมายของวุฎูอ์ ตามหลักภาษา วุฎูอ์ หมายถึง ความสะอาด ความสว่าง และความงดงามตามหลักศาสนา วุฎูอ์ คือ การใช้น้ำชำระอวัยวะที่กำหนดไว้ตามแบบแผนของศาสนา พร้อมกับการตั้งเจตนา (เนียต) คำว่า “วุฎูอ์” ยังใช้เรียก น้ำที่ใช้ในการอาบน้ำละหมาด ด้วย ฟัรฎู (สิ่งจำเป็น) ของการอาบน้ำละหมาด ฟัรฎูของการอาบน้ำละหมาดมี 6 ประการ ตามอัลกุรอานและซุนนะฮ์ อัลลอฮ์ตรัสว่า (อัลมาอิดะฮ์ 5:6) “โอ้บรรดาผู้ศรัทธา เมื่อพวกเจ้าประสงค์จะละหมาด ก็จงล้างหน้าของพวกเจ้า และมือของพวกเจ้าจนถึงข้อศอก และจงเช็ดศีรษะของพวกเจ้า และจงล้างเท้าของพวกเจ้าจนถึงตาตุ่ม” ฟัรฎูทั้ง 6 ได้แก่ 1. การตั้งเจตนา (เนียต) การอาบน้ำละหมาดเป็นอิบาดะฮ์ จึงต้องมีการตั้งเจตนา ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า “แท้จริงการงานทั้งหลายขึ้นอยู่กับเจตนา” ความหมายของเนียต ที่ตั้งของเนียต คือ หัวใจ ไม่จำเป็นต้องกล่าวออกเสียงเวลาเนียต คือ ขณะเริ่มล้างหน้า 2. […]

ความหมายของคุฟฟ์ คุฟฟ์ หมายถึง รองเท้าที่ปิดคลุมเท้าจนถึงตาตุ่มทั้งสองข้าง ทำจากหนังหรือวัสดุที่มีลักษณะเดียวกัน ซึ่งสามารถสวมใส่เดินได้ ข้อกำหนดเกี่ยวกับการเช็ดคุฟฟ์ การเช็ดคุฟฟ์เป็น ข้อผ่อนผัน (รุกศ็อฮ์) ที่ศาสนาอนุญาตให้กระทำได้ ทั้งชายและหญิงไม่ว่าจะอยู่ในฤดูร้อนหรือฤดูหนาวทั้งในยามเดินทางหรืออยู่ประจำถิ่นทั้งในสภาพปกติหรือเจ็บป่วยโดยให้ เช็ดคุฟฟ์แทนการล้างเท้าในการอาบน้ำละหมาด หลักฐานที่อนุญาตให้เช็ดคุฟฟ์ มีรายงานจากอุรฺวะฮ์ บุตร อัลมุฆีเราะฮ์ (ร.ฎ.) ว่า “ฉันเห็นท่านนบี ﷺ ปัสสาวะ จากนั้นท่านได้อาบน้ำละหมาด และเช็ดบนคุฟฟ์ของท่าน” รายงานโดยอัลบุคอรีย์ และมุสลิม เงื่อนไขของการเช็ดคุฟฟ์ การเช็ดคุฟฟ์จะใช้ได้เมื่อมีเงื่อนไขครบถ้วนดังต่อไปนี้ 1. ต้องสวมคุฟฟ์หลังจากอาบน้ำละหมาดสมบูรณ์แล้ว ท่านนบี ﷺ กล่าวว่า “ปล่อยไว้เถิด เพราะแท้จริงฉันสวมมันทั้งสองข้างในขณะที่เท้าของฉันอยู่ในสภาพสะอาด” หมายความว่า ต้องอาบน้ำละหมาดครบถ้วนก่อน แล้วจึงสวมคุฟฟ์ 2. คุฟฟ์ต้องปกปิดเท้าทั้งหมดในส่วนที่ศาสนากำหนดให้ล้าง คือ ต้องปิดตั้งแต่ปลายนิ้วเท้าจนถึงตาตุ่มหากไม่ปิดครบถ้วน จะไม่ถือว่าเป็นคุฟฟ์ที่ใช้เช็ดได้ 3. คุฟฟ์ต้องกันน้ำได้ คุฟฟ์ต้องมีคุณสมบัติ ไม่ให้น้ำซึมถึงเท้ายกเว้นรอยเย็บเล็กน้อยที่ไม่ถือว่าส่งผล 4. คุฟฟ์ต้องแข็งแรง สามารถเดินได้ตามปกติ ต้องเป็นรองเท้าที่สามารถเดินทางได้ ไม่ฉีกขาดง่ายและสามารถใช้ต่อเนื่องได้ตามระยะเวลาที่ศาสนากำหนด ระยะเวลาที่อนุญาตให้เช็ดคุฟฟ์ อิสลามกำหนดระยะเวลาในการเช็ดคุฟฟ์ไว้ดังนี้ หลักฐานจากคำกล่าวของท่านนบี […]

ความหมายของเฝือกและผ้าพันแผล เฝือก คือ อุปกรณ์ที่ใช้ยึดหรือหุ้มอวัยวะที่แตกหัก เพื่อให้กลับคืนสภาพดีดังเดิมผ้าพันแผล คือ วัสดุที่ใช้หุ้มบาดแผล เพื่อป้องกันสิ่งสกปรกและเชื้อโรคไม่ให้เข้าสู่แผล ในหลักการของอิสลาม สิ่งเหล่านี้ถือเป็นสิ่งจำเป็นที่ช่วยอำนวยความสะดวกและรักษาความปลอดภัยของร่างกาย จึงมีบทบัญญัติเฉพาะที่สอดคล้องกับหลักศาสนา ข้อกำหนดเกี่ยวกับเฝือกและผ้าพันแผล ผู้ที่ได้รับบาดเจ็บ ไม่ว่าจะเป็นแผลหรือกระดูกแตกหัก บางกรณีจำเป็นต้องใส่เฝือกหรือผ้าพันแผล และบางกรณีอาจไม่จำเป็น หากถึงกรณีที่ จำเป็นต้องใส่เฝือกหรือผ้าพันแผล ในการอาบน้ำละหมาด จะต้องปฏิบัติดังนี้ หาก ไม่จำเป็นต้องใส่เฝือกหรือผ้าพันแผล แต่มีบาดแผลหรือกระดูกแตก การตะยัมมุมเป็นวาญิบในทุกการอาบน้ำละหมาดฟัรฎูแม้ว่าจะยังไม่มีหะดัษเกิดขึ้นก็ตามส่วนการล้างอวัยวะอื่น ๆ นอกเหนือจากบริเวณบาดเจ็บนั้น ไม่เป็นวาญิบ เว้นแต่เมื่อมีหะดัษเกิดขึ้น หลักฐานที่อนุญาตให้เช็ดเฝือก มีรายงานจากญาบิร (ร.ฎ.) ว่า “พวกเราออกเดินทางครั้งหนึ่ง มีชายคนหนึ่งถูกก้อนหินกระแทกศีรษะจนเกิดแผลต่อมาเขาฝันเปียก จึงถามเพื่อน ๆ ว่า‘พวกท่านเห็นว่าฉันมีข้อผ่อนผันให้ตะยัมมุมหรือไม่?’พวกเขาตอบว่า ‘เราไม่เห็นข้อผ่อนผันสำหรับท่าน เพราะท่านสามารถใช้น้ำได้’เขาจึงอาบน้ำ และเสียชีวิตเมื่อเรื่องนี้ถูกเล่าให้ท่านนบี ﷺ ทราบ ท่านกล่าวว่า‘พวกเขาได้ฆ่าเขาแล้ว ขออัลลอฮ์ทรงลงโทษพวกเขาเถิดหากไม่รู้ ทำไมไม่ถาม?แท้จริงยารักษาความโง่คือการถามเพียงพอแล้วสำหรับเขาที่จะตะยัมมุมและใช้ผ้าพันแผลปิดแผล แล้วเช็ดบนผ้าพันแผลนั้นและล้างร่างกายส่วนอื่น ๆ’ ” ระยะเวลาการเช็ดเฝือกและผ้าพันแผล การเช็ดเฝือกหรือผ้าพันแผล ไม่มีการกำหนดระยะเวลาตายตัวสามารถเช็ดได้ตลอดระยะเวลาที่เหตุจำเป็นยังคงอยู่ เมื่อเหตุจำเป็นหมดไป เช่น การเช็ดจะใช้ไม่ได้อีกต่อไป และเป็นวาญิบต้องกลับไปล้างตามปกติ […]